De 100 + 1 Saxen van Leo van Oostrom
De saxofoon neemt onder de muziekinstrumenten beslist een bijzondere plaats in. Ten eerste omdat hij geen langdurige ontwikkeling heeft gekend, maar omdat de gehele saxofoonfamilie ruim 150 jaar geleden eigenlijk in één keer werd ontworpen. Dit door de ronduit geniale Belgische instrumentmaker en visionair Adolphe Sax. Die overigens zijn hele leven heeft geknokt tegen plagiaat en concurrenten die er zelfs niet terugdeinsden voor brandstichting en zelfs moordaanslagen. En terwijl vooraanstaande componisten het instrument uitbundig prezen weigerden verreweg de meeste musici uit die tijd pertinent om erop te spelen. Geen wonder dat rondom zijn 'Sax-o-phone' van meet af aan een wat mysterieuze en geheimzinnige sfeer hing. En dat was zeker niet ten onrechte.
De Amerikaanse schrijver Michael Segell beschrijft de saxofoon en haar geschiedenis als een spirituele zoektocht naar het wezen ervan, als een 'queeste' als naar de heilige graal. En multi-saxofonist en docent Leo van Oostrom heeft getracht dit proces in een 40-jarige jacht op historische exemplaren ook tast- en zichtbaar te maken. Het probleem daarbij is echter dat je niet zo maar even al die saxofoons - van sopranino tot bas - kunt laten zien. In 1994 is dat voor het laatst gedaan in het Museum Kempenland in Eindhoven en de catalogus daarvan vormde een gekoesterd verzamelobject. De vele geïnteresseerden zullen de uitgave van '100+1 Saxen' met de duidelijke foto's van Peter Cox dan ook met gejuich begroeten. Deze is ten opzichte van de eerdere catalogus zelfs met 30 instrumenten uitgebreid.
Het is een mooie uitgave geworden met per hoofdstuk beknopte, maar informatieve inleidingen van de hand van Leo zelf - die in een kleinere letter daaronder ook op een niet storende manier wordt herhaald in het Engels en Frans. Een slimme manier om de uitgave, die z'n waarde immers vooral aan de vele duidelijke foto's ontleent, een verdiende internationale meerwaarde mee te geven. Een puntje van kritiek geldt de keuze van het papier dat wel erg glanst en waar voor mijn gevoel een matte kunstdruk beter op zijn plaats zou zijn geweest. Dat doet echter niets af aan de boeiende inhoud met voor elk van de instrumenten een hele pagina die naast foto's verder is voorzien van essentiële gegevens zoals bouwer, jaartal, bereik, het aantal kleppen en de lengte. Voor liefhebbers uiteraard een heerlijk boek.
Om gewoon met veel plezier in te bladeren, maar al snel wordt het aan de hand van deze unieke verzameling foto's vooral een zeldzame mogelijkheid om als het ware met een tijdmachine een kijkje in de geschiedenis van dit unieke instrument te nemen. Zeker de grootste spelers zoals Selmer als opvolger van de fabriek van Sax en Amerikaanse pioniers Conn en Buescher als de pioniers in de Verenigde Staten wedijverden met elkaar om met spectaculaire verbeteringen elkaar de loef af te steken en zo meer marktaandeel te veroveren. Conn kwam in 1928 met de bijzondere en mooi klinkende Conn-O-Sax in F, maar die werd evenmin als de verwante Mezzosopraan in F een groot succes. Ook de rechte sopraan en alt van Buescher en de Saxello van H.N. White braken niet echt door.
Wat me al eerder opviel bij het bekijken van foto's van de originele saxofoons van Adolphe Sax uit Amerikaanse musea wordt door dit boek opnieuw bevestigd. Hij slaagde er al binnen enkele jaren in om het instrument een inherente perfectie mee te geven - in de verhoudingen, de elegantie van de beker en van de hals. Je kijkt ernaar als naar een werkelijk kunstwerk of naar grote architectuur en je kunt niet anders dan denken, ja, zo hoort het en niet anders. Wat ook duidelijk wordt uit dit boek is dat de saxofoon een uiterst persoonlijk instrument is, niet alleen doordat nog heel lang een flink deel van de fabricage handmatig plaatsvond en instrumenten per fabrikaat sterk van elkaar verschilden, maar ook wat het bespelen betreft en het onderhoud - eigenlijk meer iets van koestering - die noodzakelijk is.
Wat mij betreft dus een heerlijk boek, ook al door de historische afbeeldingen van advertenties en constructies, al had ik daar nog wel wat meer van willen zien, bijvoorbeeld over de fabricage. Mijn enig punt van serieuze kritiek betreft eigenlijk het omslag dat in mijn ogen zowel qua lettering als illustratie uitgesproken lelijk oogt. Maar zodra je het boek openslaat heb je daar natuurlijk geen last meer van...
100 + 1 Saxen is te bestellen bij Edition Sax en kost 30 euro (verzendkosten 4.50 euro)
